Over paardenbloemen en orchideeën: Persoonlijk verslag van het jaarcongres over diversiteit en inclusiviteit

tekst: Karin van Dam-De Meij.

Het online congres van de vereniging Filosofie en Geneeskunde begon 20 november 2021 klokslag twee uur toen Steven Dorrestijn (voorzitter) iedereen welkom heette. Na een introductie van de leden van het bestuur van de vereniging nam Sadaf Soloukey (bestuurslid) het stokje over met een inleiding op het thema van het congres. Sadaf heeft als moderator de sprekers geïntroduceerd, de vragen over de inleidingen helder verwoord en de discussie in goede banen geleid.

Verschillend zijn maakt verschil

Diversiteit en inclusiviteit zijn twee veelgebruikte termen in onze samenleving en daarmee ook een belangrijk onderwerp van discussie in de gezondheidszorg. Waar gaat het precies over en wat betekent verschillend zijn? Deze discussie is vaak vertroebeld en dat is niet gek, als je kijkt naar hoe de concepten in deze discussie multi-interpretabel zijn. De verschillende sprekers namen ons achtereenvolgens mee in hun ideeën over de begrippen diversiteit en inclusiviteit binnen de context van de gezondheidszorg.

Biologisch, psychisch, sociaal? Verschil in een sociale wereld

In de eerste lezing ging Annemie Halsema, Socrates hoogleraar in Leiden en universitair docent Wijsbegeerte aan de VU in Amsterdam, op zoek naar de oorsprong van verschillen: zijn ze sociaal, biologisch of psychisch? Als voorbeeld bij deze zoektocht gebruikte zij de geschiedenis van het denken over het begrip gender. De huidige brede definitie van gender (zie de definitie van de World Health Organization, WHO) illustreert de verschillende perspectieven rond het begrip. Annemie plaatste deze in een historisch overzicht, in de context van verschillende fasen en stromingen van feministische filosofie. Uit actueel onderzoek naar verband is tussen sexe en gender komt naar voren dat er geen eenduidig relatie is en dat dat we niet weten welke factoren hierbij doorslaggevend zijn. Op basis van onderzoek van biologe Ann Fausto-Sterling concludeerde Annemie dat gender een complexe interactie impliceert tussen lichaam, psyche en sociale wereld.

Herken je mij?

Het thema gelijkheid is voor de tweede spreker geen makkelijk thema omdat hij ‘zelf tot het onderwerp van onderzoek behoort’. Aldus Hafez Ismaili M’hamdi, universitair docent Medical Ethics, Philosophy, and History of Medicine, Erasmus MC. Ter illustratie vertelde Hafez een persoonlijk verhaal over zijn eerste dag als brugklasser. Hoe hij als zoon van Marokkaanse ouders automatisch in een taalklasje was geplaatst. De intentie was misschien goed, maar het stigma voelde slecht. Begrippen als diversiteit en inclusie laten zien hoe ongelijk de kansen verdeeld zijn op goede gezondheid, welzijn en geluk, en hoe oneerlijk deze ongelijkheid is. Met zijn lezing zette Hafez ons aan het denken over hoe we in de praktijk met deze ongelijke kansen om moeten gaan. Hij legde de nadruk op respect voor de ander en op het begrip gelijkwaardigheid. Hierbij legde hij een link naar de filosofie van Kant (1724-1804): inclusief denken vraagt om een menswaardige behandeling en om erkenning. Met de kanttekening dat je dit niet alleen kunt en dat je daarbij de blik van anderen nodig hebt.

Hoe zie jij jezelf?

Hafez legde ook een verband met de filosofie van Harriet Taylor Mill (1807-1858) en Charles Taylor (1931- ). Het kantelpunt ligt historisch gezien rond de tijd van de Verlichting: de mens moet zelf aan het werk om vragen over goed of slecht te beantwoorden en met de vraag wat het betekent om authentiek te zijn. Bij het beantwoorden van deze vragen spelen beelden die in de samenleving bestaan ook een rol. Neem bijvoorbeeld de vraag ‘wat het betekent om vrouw te zijn’. Normen en waarden vanuit de samenleving spelen mee. Hafez eindigde zijn betoog met de stelling dat echt luisteren, oprecht luisteren, de kern is om verder te komen in het gesprek over grenzen van gelijkheid en het belang van herkenning.

Verbonden met andere deelnemers

Door zijn verhaal moest ik denken aan de vraag ‘wat het betekent om patiënt te zijn’. Het antwoord is volgens mij dat je dit niet alleen kunt beantwoorden, maar dat je dit samen met familie en hulpverleners in moet vullen. Deze gedachte past voor mij binnen de filosofie van de zorgethiek waarin je in relatie tot anderen jezelf leert zijn. Terwijl ik mij dit bedacht, zag ik in de chat een reactie van een andere deelnemer voorbij komen: ‘doet mij denken aan de zorgethiek’. Grappig hoe je je op zo’n moment verbonden weet met anderen al zit je in je eentje achter het scherm!

Leven met beperkingen

De derde spreekster ging in op het onderzoeksveld disability studies, oftewel onderzoek naar de ervaringen van het leven met beperkingen. Alice Schippers (hoogleraar disability studies, universiteit voor Humanistiek) had als thema Waarderen van verschil – door de bril van disability studies. In het leven met beperkingen schuurt het uitgangspunt van gelijke kansen vaak met de alledaagse praktijk. Het persoonlijke verhaal is van essentieel belang aldus Alice. ‘Wat is normaal?’ Het is maar net hoe je het bekijkt. Ter illustratie gebruikte zij een filmpje over een wereld waarin disability de norm is. Daarmee zette zij vraagtekens bij het jargon dat we bezigen. Met als conclusie dat het waarderen van verschil een plaats verdient in de politieke en publieke beeldvorming, in zorgbeleid en prioritering.

Bewegen naar persoonlijke zorg

De laatste spreekster Floortje Scheepers (hoogleraar innovatie in de GGZ, UMC Utrecht) ging in op Bewegen naar persoonlijke zorg en zij begon met een vraag aan alle deelnemers. Op een schaal van 0 tot 10 moest ik aangeven welke eigenschappen ik aan mijzelf toeschreef. Na afloop vroeg zij of er een verschil in antwoorden zou zijn wanneer ik deze vragen op een ander moment zou hebben ingevuld en of het uitmaakte of anderen die mij kennen deze vragen zouden beantwoorden. Met deze vragen wilde Floortje de belangrijke rol van context aangeven. Zo kan terughoudendheid een lastige eigenschap zijn wanneer je voor het eerst naar school gaat en nieuw vrienden wilt maken maar een goede eigenschap wanneer je in een achterbuurt van een grote stad rondloopt. Het diagnostische handboek bij psychische stoornissen, de DSM, besteedt geen aandacht aan de context. En de medische en psychosociale modellen met hun oorzaak–gevolg denken schieten hierin volgens Floortje ook tekort. En toen kwam het beeld van paardenbloemen en orchideeën.

Paardenbloemen en orchideeën

Dat beeld vat voor mij de essentie van het congres samen. Het was een illustratie om nogmaals het belang van context toe te lichten. Een paardenbloem komt veel voor omdat deze bloem weinig last heeft van leefomstandigheden terwijl de orchidee het alleen in bepaalde omgevingen goed doet. Een prachtig beeld waarin ik tegelijkertijd de boodschappen van de verschillende sprekers herken:

  • Annemie: erken dat verschillen belangrijk zijn.
  • Hafez: zorg ervoor dat je oprecht luistert.
  • Alice: waardeer het persoonlijke verhaal.
  • Floortje: realiseer je vanuit welke context je kijkt.

Kortom, het was een interessant congres. En het bood ook handvatten die meteen kunnen helpen om in de praktijk met diversiteit en inclusiviteit verder te gaan. Hopelijk volgend jaar weer live, al heb ik mij zeker niet alleen gevoeld maar verbonden met 75 andere betrokken deelnemers.

Karin van Dam-De Meij
20 november 2021

Laatste nieuws VFG congres morgen 20 nov

Morgen, 20 nov is het zover: het jaarcongres van de VFG: Verschillend zijn maakt verschil.

Wie zich heeft aangemeld ontvangt via een mail op deze vrijdagavond, 19 nov, een link met nadere instructies om het congres morgen online bij te kunnen wonen (via Zoom). De online inloop is vanaf 13:45 uur. Om 14 uur start het programma.

Een mail met bevestiging van de aanmelding is deze week helaas niet in alle gevallen goed aangekomen. De organisatie zal vanavond en morgenvroeg bereikbaar zijn via secretaris@filosofieengeneeskunde.nl bij eventuele problemen met de aanmelding.

De organisatie kijkt uit naar een levendig congres, ondanks de versoberde omstandigheden.
Graag tot morgen!

Bekijk programma op congrespagina

Download flyer


Update vanwege corona

Vanwege de corona-situatie en de aangescherpte maatregelen moeten we de vorm van het congres aanpassen naar geheel online. Houd de website in de gaten. Uiteraard stellen we iedereen die zich heeft aangemeld op de hoogte. Aanmelden kan nog steeds! Zie congrespagina.

Inschrijving jaarcongres geopend

De inschrijving voor VFG jaarcongres 2021 is geopend. Bekijk de congres-pagina.

Het thema van het congres is dit jaar “Verschillend zijn maakt verschil – Diversiteit en inclusiviteit in de gezondheidszorg”

Het congres vindt plaats in het Erasmus MC in Rotterdam, maar zal ook gestreamd worden voor online deelname.

Datum: 20 november 2021, ‘s middags

Inschrijven kan via de knoppen aan de rechterkant van deze website.

Eerste spreker bekend

De eerste spreker van het VFG jaarcongres 2021 op 20 november 2021 is Annemie Halsema (VU Amsterdam). 
Zij zal een lezing verzorging getiteld: “Biologisch, psychisch, sociaal? Verschil in een sociale wereld.” Het abstract is te vinden op de congrespagina.
 
Het thema van het VFG jaarcongres is “Verschillend zijn maakt verschil”. Hou voor meer informatie en inschrijving de website in de gaten.

Bestuursleden gezocht

BESTUURSLEDEN GEZOCHT
Wij zijn op zoek naar een penningmeester, een bestuurslid website & sociale media en een bestuurslid ledenadministratie. U kunt ons daarbij helpen. Wilt u onderstaande vacaturetekst verspreiden onder uw netwerk? Mocht u geïnteresseerd zijn in een bestuursfunctie, of iemand kennen die mogelijk interesse heeft, neem dan contact op met het bestuur via secretaris@filosofieengeneeskunde.nl.

De hoofdtaak van het VFG bestuur bestaat uit het organiseren van het jaarlijkse congres. De congressen worden bezocht door een gemengd gezelschap: clinici die geïnteresseerd zijn in filosofische, theoretische, normatieve vragen en filosofen, antropologen, sts-ers die geïnteresseerd zijn in de gezondheidszorg. Leden van de VFG ontvangen het Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek – TGE. De redactie van TGE staat los van de VFG, maar maken ieder jaar een themanummer n.a.v. het thema van het jaarcongres (met gastredacteuren uit het bestuur van VFG). Het bestuurswerk wordt op vrijwillige basis gedaan. Het bestuur komt zo’n 6x per jaar bij elkaar, online of op een centrale locatie.

VACATURE PENNINGMEESTER
We zijn op zoek naar iemand met ervaring en affiniteit met boekhouding en opstellen van een financieel jaarverslag. Bent u zelf geïnteresseerd in de functie van penningmeester, dan ontvangen wij graag een bericht. Wilt u als lid van onze vereniging helpen zoeken naar een kundige penningmeester? Kent u in uw netwerk van familie of werk mensen met ervaring in boekhouden die u kunt vragen voor deze functie of die ons kan helpen iemand te vinden? Mail dan naar: secretaris@filosofieengeneeskunde.nl

Thema jaarcongres 2021: Verschillend zijn maakt verschil

Datum: 20 november 2021
Thema: Verschillend zijn maakt verschil
Diversiteit en inclusiviteit in de gezondheidszorg

Diversiteit en inclusiviteit, twee veelgebruikte termen in onze samenleving en daarmee ook een belangrijk onderwerp van discussie in de gezondheidszorg. Dát we inclusiever en diverser willen zijn binnen de zorg die we leveren alsook gezamenlijk als groep zorgverleners, is inmiddels een breedgedragen visie. Hoe we deze doelen moeten bereiken, en wellicht ook waaróm we hier belang aan hechten, is meestal een meer vertroebelde discussie. Niet gek, als je kijkt naar hoe de concepten in deze discussie multi-interpretabel zijn en andere invullingen door de afgelopen decennia heen. Is diversiteit en inclusiviteit het ‘gelijk’ behandelen van iedereen? Of iedereen op dezelfde manier ‘uniek’ kunnen behandelen? Wat betekenen deze concepten eigenlijk, en wat maakt ‘het verschil’ of juist niet, in de zorg?

Tijdens dit unieke congres zullen wij de begrippen diversiteit en inclusiviteit binnen de context van de gezondheidszorg onder de loep nemen vanuit theoretisch-filosofisch, toegepast-medisch alsook medisch-wetenschappelijk perspectief, op zoek naar conceptuele verheldering en complexer begrip van de ontwikkeling van diversiteit en inclusiviteit.

U bent van harte uitgenodigd op 20 november 2021.  Houdt de website in de gaten voor meer informatie en aanmelding.

Jaarcongres “Filosofie van het Virus”

Op 17 en 23 november 2020 vond het jaarcongres van de Vereniging van Filosofie en Geneeskunde plaats. Wegens omstandigheden rond het coronavirus konden we niet, zoals andere jaren, fysiek bij elkaar komen. Gelukkig konden we elkaar wel digitaal ontmoeten om het virus vanuit verschillende filosofische invalshoeken te belichten.

Op de eerste avond trapte Rina Knoeff trapte af met een lezing over verschillende, historische manieren om een epidemie te begrijpen. Ze beschreef drie verschillende manieren  om epidemieën te begrijpen die hebben geleid tot verschillende interventies en maatregelen.

Tamer Sharon volgde met een lezing over digitale contact tracing apps, en de ethische, praktische en bestuurlijke problem die daarmee samenhangen.

Roland Bal gaf de laatste lezing van de avond, over beslissen in (pandemische) onzekerheid, in een presentatie waarin hij gebruik maakte van observaties van gebeurtenissen in een groot academisch ziekenhuis tijdens de eerste Covid-19 golf.

Op de tweede avond sprak Bert Keizer over Covid-19 in de ouderenzorg, en de verschillen in waardering van cure en care.

Martine de Vries eindigde met een lezing over ‘ethiek van schaarste’ met een reflectie op de totstandkoming en inhoud van het draaiboek voor triage bij een tekort aan IC-bedden.

Op beide avonden was er een mooi pauzeprogramma: een “spoken word” sessie, eerder uitgezonden door human. De eerste avond ‘Morgen‘ door Jouman Fattal, de tweede avond ‘Huis in brand’ door Tessa Gabriels.

Meer informatie over het onderwerp en de sprekers vindt u hier.

Eerste deel online congres “Filosofie van het virus”

Het was en beetje anders dan we zijn gewend, maar we kijken terug op een geslaagd eerste deel van het virtuele VFG congres ‘Filosofie van het Virus’.

Rina Knoeff trapte de avond af met een lezing over verschillende, historische manieren om een epidemie te begrijpen.

Tamar Sharon vervolgde met haar lezing over digitale contact tracing apps.

Roland Bal gaf de laatste lezing van de avond, over beslissen in (pandemische) onzekerheid.

Met een mooi pauzeprogramma door Jouman Fattal, te bekijken op human: https://lnkd.in/e3A2HaV

Wilt u nog deelnemen aan het tweede deel van het congres, dan kunt u zich nog inschrijven via de knoppen op de site.