Op vrijdag 30 oktober 2026 organiseren wij ons jaarlijkse congres in het Meander Medisch Centrum in Amersfoort. We hopen jullie daar graag te zien!
Inschrijving kan via deze link!
Recent in het nieuws: jonge mannen die peptiden injecteren en hun kaakbeen kneuzen om te voldoen aan een bepaald beeld van mannelijkheid. De verontwaardiging en discussie die hierop volgden, riepen zelf weer controverse op: meten we niet met twee maten? Voor vrouwen is het heel gewoon dat zij te maken krijgen met sociale normen over wat een goed vrouwenlichaam is – normen waar zij zich op zijn minst toe moeten verhouden. Zorgprofessionals vragen zich ondertussen af hoe zij moeten reageren op de (toenemende?) wens het lichaam naar bepaalde normen te optimaliseren. Hoe verhoudt een ‘gezond’ lichaam zich tot een ‘goed’ lichaam? Welke invloed hebben medisch-technologische ontwikkelingen op sociale normen over wat een goed lichaam is? En welke verantwoordelijkheid hebben zorgprofessionals voor problemen die wel met het lichaam, maar niet per se met gezondheid te maken hebben?
De moderne westerse geneeskunde heeft zich lange tijd voornamelijk op het lichaam gericht. Vanuit de filosofie is de geneeskunde er vaak van beschuldigd het lichaam als een kapotte machine te benaderen. Om dergelijk reductionisme te bestrijden zouden zorgprofessionals ook oog moeten hebben voor het niet-lichamelijke, waarbij dan bijvoorbeeld wordt gewezen naar ‘de geest’, iemands sociale omgeving en/of leefstijl.
Maar begrijpt de geneeskunde het lichaam eigenlijk wel zo goed? En wat is dat dan, een ‘goed’ lichaam?
Tijdens dit congres willen we stilstaan bij de complexe betekenis en normativiteit van het lichaam. Je lichaam is belangrijk voor wie je bent, hoe je jezelf ziet, maar ook voor hoe anderen je zien. Ons lichaamsbeeld is onderhevig aan sociale en culturele normen, en die dringen ook de zorg binnen. Omgekeerd oefent de zorg invloed uit op wat als een ‘normaal’ lichaam wordt beschouwd.
In hoeverre heeft het biomedische beeld van de te optimaliseren machine in de samenleving het idee aangewakkerd dat ons lichaam steeds beter moet functioneren? En in hoeverre heeft de gezondheidszorg een eigen normativiteit die wensen om het lichaam te optimaliseren een halt kan toeroepen?
Tijdens het congres verkennen we deze vragen vanuit filosofische, ethische, medische en maatschappelijke perspectieven. Meer informatie over het programma volgt binnenkort.
Lezingen en sprekers
prof. dr. Marjolein de Boer en dr. Anne-Mette Hermans
Marjolein de Boer is hoogleraar Cultuur, Gezondheid en Gender aan de faculteit Cultuurwetenschappen van de Open Universiteit. Vanuit haar achtergrond in de filosofie en kwalitatieve sociologie onderzoekt zij hoe vrouwen betekenis geven aan zichzelf, hun lichaam, en hun leven als zij ziek zijn of gemedicaliseerd worden. Haar onderzoek richt zich onder meer op borstkanker, infertiliteit, ME/CVS, de menopauze, alledaags reproductief activisme en genitaal zelfbeeld. Daarnaast is ze mede-oprichter en coördinator van het internationale onderzoeksnetwerk WOMAHN – Women’s Marginalized Health Network (www.womahn.net). Persoonlijke website: www.marjoleindeboer.net.
Anne-Mette Hermans is universitair docent aan Tranzo, Tilburg University. Als sociaal wetenschapper doet zij interdisciplinair onderzoek naar schoonheidsidealen en schoonheidspraktijken, voornamelijk cosmetische ingrepen. Recentelijk heeft zij projecten uitgevoerd rondom o.a. genitaal zelfbeeld, de ‘gatekeeping’ functie van cosmetisch behandelaren, en de vormgeving van (ideale) lichamen onder basisschoolkinderen. Anne-Mette heeft de Nederlandse Expertisegroep Cosmetische Ingrepen gesticht en geleid en richt zich nu op het internationale Cosmetic Procedures Research Network, waarvan zij mede-oprichter is (Cosmetic Procedures Research Network (CPRN) | Tilburg University). Verder is zij ook aangesloten als key member van het Women’s Marginalized Health Network.
Epistemische onrechtvaardigheid in vrouwelijke genitale cosmetische behandelingen
Het aantal vrouwelijke genitale cosmetische behandelingen (VGCB), zoals labiaplastiek, is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Het ethische debat hierover richt zich vooral op aspecten zoals autonomie (‘kan iemand een volledig eigen keuze maken voor een cosmetische behandeling?’), geïnformeerde toestemming en mogelijke schade. In deze presentatie betogen we dat er binnen dit debat een cruciale dimensie onderbelicht blijft: de epistemische omstandigheden waaronder vrouwen hun zorgen over hun genitaliën ontwikkelen, begrijpen en al dan niet bespreekbaar (kunnen) maken.
Op basis van empirisch-ethisch onderzoek, bestaande uit interviews met cosmetisch chirurgen en focusgroepen met vrouwen en (potentiële) patienten, laten we zien hoe stigma, beperkte representaties van genitale diversiteit, en arts-patiënt interacties de betekenis van verzoeken voor VGCB mede vormgeven. Hierbij speelt epistemische onrechtvaardigheid een centrale en complexe rol. Vrouwen beschikken namelijk vaak over beperkte interpretatieve bronnen (concepten, grotere culturele narratieven, etc.) om hun ervaringen en verlangens te begrijpen en onder woorden te brengen, en ze anticiperen in hun interacties met artsen op mogelijke bagatellisering van hun zorgen. Tegelijk laten we zien dat een (impliciete of expliciete) medische bevestiging van de wenselijkheid van een behandeling, en een eenzijdige nadruk op autonomie en keuzevrijheid van vrouwen, epistemische onrechtvaardigheid onbedoeld kunnen bestendigen. Als alternatief introduceren we het concept van ‘epistemisch betrokken zorg’: een klinische praktijk waarin ruimte bestaat voor gezamenlijke reflectie op de epistemische totstandkoming van zorgen, verlangens en medische verzoeken.
Drs. Aldo Houterman
Aldo Houterman is docent en onderzoeker Filosofie van het Lichaam aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en lid van de Ethische Commissie van de Vereniging voor Sportgeneeskunde (VSG). Eerder publiceerde hij Wij zijn ons lichaam: wat sport en beweging ons vertellen over menselijk gedrag (Ambo|Anthos) en werkte als docent Medische Ethiek en Filosofie aan het Amsterdam UMC. Dit jaar promoveerde hij op de filosofie van het lichaam, sport en beweging van de Franse wetenschapsfilosoof Michel Serres (1930-2019). Zie voor publicaties: https://pure.eur.nl/en/persons/aldo-houterman/
Wij zijn ons lichaam: Lichaamsbeelden in de filosofie, wetenschap en kunst
Ons lichaam is belangrijker dan ooit, we hebben met z’n allen nog nooit zo veel gesport en we letten nauwkeurig op onze voeding. Tegelijk lijkt ons lichaam steeds minder nodig te zijn: door robotisering en A.I. worden we overbodig in het arbeidsproces. Wat is ons lichaam nog meer dan een programmeerbare machine? In deze presentatie neemt filosoof Aldo Houterman je met voorbeelden uit de filosofie, wetenschap en kunst mee naar de verschillende betekenissen van het menselijk lichaam. Ook bespreekt hij hoe sommige lichaamsbeelden nog steeds werkzaam zijn in hoe de mens wordt voorgesteld in de geneeskunde
Prijzen
Alle VFG-leden en medewerkers van het Meander Medisch Centrum hebben gratis toegang, anders:
- Reguliere toegang (65 euro);
- Studenten (50 euro);
- VFG-leden in spe (€85,- toegang incl. VFG-lidmaatschap en laatste TGE-nummers van 2026)
- Student-VFG lid in spe (€37,50 toegang congres, incl. VFG lidmaatschap en laatste TGE-nummers van 2026)